Ommelander Courant (31-3-2016)
Jan Venhuizen bijna halve eeuw Schatbewaarder
Oud-burgemeester Enno Wierda heeft Winsum bij zijn overlijden in 1921 achtergelaten met een geldstroom, die tot in lengte der jaren zal blijven stromen. De bijzondere schatkist in de vorm van de Wierdaheerd en 90 bunder aan landerijen, wordt beheerd door de Wierda-Stichting. Winsumer Jan Venhuizen was bijna een halve eeuw verbonden aan deze stichting. Deze maand zwaaide de 90-jarige af. Hij wordt als bestuurder opgevolgd door Anja Hekma Wierda, waarmee het bestuur weer een (weliswaar aangetrouwd) lid van de Wierda-familie in zijn gelederen heeft.
door Hielko Merkus
Venhuizen is, zoals hij het zelf zegt, geen man van ‘persoonsverheerlijking’. Hij houdt de regie graag in eigen hand. Het besluit om juist na 49 jaar uit de Wierda-Stichting te stappen, is wat dat betreft een mooie schijnbeweging, want de meeste mensen hadden verwacht dat hij de 50 jaar wel zou volmaken. Door er na 49 jaar mee te stoppen, hoopte Venhuizen onder meer op een afscheid ‘zonder gedoe’. Dat pakte anders uit. De Winsumer werd getrakteerd op een naar eigen zeggen ‘voortreffelijk’ diner en mocht een rode beuk planten bij de Wierdaheerd aan de Schouwerzijlsterweg in Winsum. Ook werd een interview met de Ommelander Courant geregeld. Dat gebeurde achter de rug van de hoofdpersoon om. „Mij is medegedeeld dat u zou komen, maar ik heb er geen enkele inspraak op gehad. Daar ben ik niet blij mee, want ik bepaal graag mijn eigen agenda”, houdt Venhuizen de verslaggever voor. „En waar moet het verhaal dan over gaan? Over mijn tijd in de Wierda-Stichting? Als ik daarover iets moet gaan vertellen, moet ik eerst alle notulen gaan doorlezen. Daar heb ik geen tijd voor.” Maar na de wat afhoudende start, neemt Venhuizen toch plaats in een comfortabele stoel en begint te vertellen. Binnen mum van tijd raakt hij op stoom en vertelt met passie over de Wierda-Stichting.
Zoals gezegd beheert de Wierda-Stichting de nalatenschap van Enno Wierda. De Winsumer was van 1878 tot 1918 burgemeester van de ‘oude’ gemeente Winsum en overleed in 1921 in Obergum. Wierda was erg begaan met Winsum en het lot van de Winsumers. Zozeer zelfs, dat hij na zijn overlijden de gemeente een boerderij (de Wierdaheerd) en landerijen schonk. Venhuizen deed onderzoek naar de schenking.
KONINKLIJKE GIFT
„Een week na de sterfdatum van Enno Wierda kwam de toenmalige gemeenteraad bijeen”, vertelt Venhuizen, die vervolgens citeert uit de notulen van deze bijzondere vergadering waarin de schenking van de oud-burgemeester werd besproken. „In gevoelvolle woorden brengt de voorzitter, de heer H.B. Bommersma, hulde aan de nagedachtenis van den milden gever, die door het schenken van deze Koninklijken gift getoond heeft dat de belangen van deze gemeenten hem steeds zeer ter harte gingen”, leest Venhuizen voor. „En aan het slot van de vergadering werd het legaat aanvaard”, voegt de Winsumer toe. Wierda heeft goed over zijn schenking nagedacht. „Hij heeft willen voorkomen dat de boerderij en de landerijen werden verkocht. Dan had je weliswaar een mooie opbrengst, maar dat bedrag is wel eindig. Wierda heeft aangegeven dat de landerijen niet verkocht mogen worden, maar wel geruild. Met de gemeente Winsum hebben we bijvoorbeeld voor de totstandkoming van Het Aanleg gronden geruild. Zo houden we dus constant grond in ons bezit en zijn we verzekerd van inkomsten door middel van pacht. Wierda heeft Winsum dus nagelaten met een niet-aflatende geldstroom. Fantastisch”, aldus Venhuizen. „Daardoor kunnen we in Winsum op bijvoorbeeld cultureel gebied dingen doen die elders, door bezuinigingen, niet meer mogelijk zijn.”
In het testament werd ook de naam van de stichting die de schenking moest gaan beheren bepaald: de Wierda-Stichting. Venhuizen trad in 1966 toe tot het bestuur van deze Stichting. „Dat ging toen automatisch als je lid werd van de gemeenteraad”, vertelt de Winsumer, die tussen 1966 en de gemeentelijke herindeling in 1990 namens de VVD lid was van de gemeenteraad van Winsum. „De herindeling gaf ons overigens nog wel wat hoofdbrekens, want wat moesten we met de schenking van de burgemeester doen? Toen hij de landerijen en de boerderij achterliet, was dat bedoeld voor de inwoners van de toenmalige gemeente Winsum. Uiteindelijk hebben we dat ook vastgehouden. Bovendien, als we de nieuwe gemeente Winsum er bij zouden betrekken, konden we lang zo effectief niet zijn. Want dan moest het geld over veel meer inwoners worden verdeeld.” De leden van de Wierda-Stichting hebben overigens ook na de herindeling nog een band van de politieke partij mag een bestuurslid benoemen. Iedere vier jaar kan er dus een nieuw bestuur gekozen worden. „Maar veel mensen blijven ook na de verkiezingen zitten. Het is toch wel specialistisch werk”, zegt Venhuizen, die jarenlang voorzitter van de Stichting was en in die hoedanigheid maandelijks overleg had over de toekenning van subsidies die het ‘algemeen belang’ van Winsum ten goede moeten komen. De oud-burgemeester Wierda heeft echter één opvallende bepaling in zijn testament opgenomen. De uit de pacht van de boerderij en landerijen binnenkomende gelden mogen namelijk niet gebruikt worden voor kerkelijke doeleinden. „Waarom niet? Dat is een goede vraag, maar helaas weten alleen de notarissen van destijds, de getuige en Wierda zelf het antwoord. En die mensen leven niet meer”, zegt Venhuizen. „We kunnen naar het waarom van deze bepaling dus alleen maar gissen. Misschien had hij niets met de kerk of had hij net ruzie gekregen met de dominee. We weten het dus niet.” Het leidde weleens tot problemen waar creatieve oplossingen voor gezocht moesten worden. „Zo wilde een kerk in Winsum het luiden van de klokken automatisch regelen. Om dit mogelijk te maken, klopten ze ook bij de Wierda-Stichting aan. Hoewel we het een sympathiek voorstel vonden, konden we er dus niet op ingaan. Maar het zat me toch niet lekker”, vertelt Venhuizen, „en daarop hebben we contact gezocht met een notaris met de vraag of we toch niet op het verzoek konden ingaan. Volgens hem kon dat wel, want vroeger werd het luiden van de klokken ook gebruikt om mensen te waarschuwen. Daarmee was dus een algemeen belang gediend en konden wij toch een subsidie geven.” Een andere keer werd er bij de stichting aangeklopt voor een subsidie voor het herstel van een monumentale muur om de begraafplaats in Bellingeweer. „Weer moesten we creatief zijn”, zegt Venhuizen, „want we willen de bepaling van Wierda wel recht doen. Uiteindelijk werd voorgesteld dat de gemeente de muur voor een symbolisch bedrag zou overnemen van de kerk. Dat lukte en zo was het opgelost”, lacht Venhuizen.
In al die jaren heeft de Stichting aan veel zaken in de voormalige gemeente Winsum meebetaald en veel van de grond gekregen. „Er is één object in mijn bestuursperiode tot stand gekomen waarop ik bijzonder trots ben en voor iedereen zichtbaar. Dat is de aanleg van de mooie lindenlaan naar de Wierdaheerd. Zo’n kleine veertig jaar geleden is dit tot stand gekomen”, aldus een trotse Venhuizen.
Bijschrift bij de foto: Jan Venhuizen plant ter gelegenheid van zijn afscheid een rode beuk bij de Wierdaheerd in Winsum. Een rode beuk is volgens de ene lezing een teken van welvaart, terwijl volgens een andere uitleg een dergelijke boom geplant mag worden als een boerderij beschikt over tenminste 70 hectare land.
